Każdego roku, 10 września, obchodzimy Światowy Dzień Zapobiegania Samobójstwom. To dzień, w którym szczególnie głośno poruszamy temat, jak ważne jest życie i jak krucha bywa ludzka psychika. To również okazja, by przełamywać tabu i głośno rozmawiać o myślach samobójczych – cichym, niszczącym wrogu, który może dotknąć każdego z nas. W tym ważnym dniu przypatrujemy się zagrożeniom związanym z myślami samobójczymi.
Niewidzialny ciężar
Myśli samobójcze nie pojawiają się nagle ani w oderwaniu od życiowego kontekstu. Często stanowią efekt narastającego cierpienia psychicznego, poczucia bezradności czy izolacji. Mogą być też wołaniem o pomoc, które – paradoksalnie – bywa niesłyszalne dla otoczenia. Według danych statystycznych WHO: 800 000 ludzi rocznie odbiera sobie życie na całym świecie, a jeszcze częściej ktoś próbuje popełnić samobójstwo. Niezwykle ważne jest więc, byśmy jako społeczeństwo nauczyli się rozpoznawać subtelne sygnały zagrożenia i nauczyli się o tym rozmawiać. Milczenie w tej kwestii nie chroni – przeciwnie, pogłębia samotność osób w kryzysie.
Czym są myśli samobójcze?
Psychologia rozróżnia bierne i czynne myśli samobójcze. Te pierwsze pojawiają się jako pragnienie „nieistnienia”, fantazja o zniknięciu, ucieczce od cierpienia czy wyobrażenie o tym, jak wyglądałby świat bez danej osoby. Mogą wydawać się mniej groźne, ale są wyraźnym sygnałem alarmowym. Myśli czynne idą krok dalej – dotyczą planów, sposobów i konkretnych rozwiązań prowadzących do odebrania sobie życia.
Charakterystyczne jest też to, że myśli samobójcze bywają dynamiczne. Mogą nasilać się i słabnąć, powracać falami, a czasem przybierać formę natrętnych wyobrażeń. Dla wielu osób stają się obsesją, która ogranicza codzienne funkcjonowanie. Badacze wskazują, że sam fakt pojawienia się takich myśli nie oznacza jeszcze decyzji – ale zawsze stanowi sygnał wymagający uwagi, rozmowy i często profesjonalnej pomocy.
Niebezpieczeństwo związane z myślami samobójczymi polega na ich destrukcyjnym wpływie na psychikę. Prowadzą do:
- izolacji społecznej: osoba zmagająca się z myślami samobójczymi często czuje się niezrozumiana i samotna w swoim cierpieniu. Wstyd i lęk przed oceną sprawiają, że wycofuje się z relacji z innymi,
- pogłębienia kryzysu: myśli samobójcze są często objawem głębszych problemów, takich jak depresja, zaburzenia lękowe, trauma czy uzależnienia. Bez odpowiedniej pomocy, te problemy narastają, potęgując uczucie beznadziei,
- zniekształconego postrzegania rzeczywistości: ból emocjonalny zawęża perspektywę, sprawiając, że osoba w kryzysie nie dostrzega innych rozwiązań swoich problemów. Śmierć wydaje się być jedyną ucieczką od cierpienia,
- ryzyka impulsywnych działań: w chwilach największego kryzysu, pod wpływem silnych emocji, osoba może podjąć próbę samobójczą, której później, jeśli przeżyje, często żałuje.
Psychologiczne mechanizmy
Myśli samobójcze nierzadko wynikają z tzw. kryzysu presuicydalnego – stanu, w którym człowiek doświadcza silnego zawężenia pola świadomości. Skupia się na cierpieniu i traci zdolność dostrzegania alternatywnych rozwiązań. To zawężenie emocjonalne i poznawcze sprawia, że śmierć zaczyna jawić się jako jedyne wyjście.
Ważnym aspektem jest również ambiwalencja. Osoba myśląca o samobójstwie często równocześnie chce żyć i nie żyć. Ten rozdźwięk – choć dramatyczny – stwarza szansę na interwencję. Rozmowa, wsparcie i obecność drugiego człowieka mogą przechylić szalę w stronę życia.
Książka, która przełamuje ciszę
Szczególnie wartościową pozycją jest książka Kathryn Hope Gordon „Myśli samobójcze. Jak pokonać ból emocjonalny, odzyskać siłę i przywrócić życiu sens”. Autorka – doświadczona psycholożka kliniczna – podchodzi do tematu z niezwykłą empatią, łącząc wiedzę naukową z praktycznym wymiarem wsparcia.
To nie jest zwykła publikacja akademicka. Gordon tworzy swoisty przewodnik dla osób zmagających się z myślami samobójczymi, ich bliskich, a także terapeutów. Książka ma formę podręcznika, opartego na technikach terapii CBT (poznawczo-behawioralnej), zawiera ćwiczenia, pytania do autorefleksji i strategie radzenia sobie z kryzysem. Co ważne, autorka nie moralizuje i nie ocenia, lecz pokazuje, że myśli samobójcze można potraktować jako sygnał, że człowiek potrzebuje opieki i nowych sposobów radzenia sobie, a nie jako wyrok czy wstydliwy sekret.
Dlaczego ta lektura jest potrzebna?
Dzięki ćwiczeniom i technikom zawartym w książce nauczysz się:
- rozumieć własne emocje i myśli: książka uczy, jak identyfikować czynniki wyzwalające myśli samobójcze i jak zmieniać destrukcyjne wzorce myślenia,
- stworzyć plan bezpieczeństwa: to kluczowy element, który pomaga przetrwać najtrudniejsze chwile kryzysu. Czytelnik uczy się, co robić, gdy myśli samobójcze stają się przytłaczające,
- odbudować nadzieję i sens życia: książka pokazuje jak na nowo odkrywać swoje wartości, cele i to, co w życiu sprawia radość,
- wzmacniać relacje z innymi: autorka podkreśla, jak ważne jest wsparcie społeczne i uczy, jak budować i pielęgnować zdrowe relacje.
Uważam, że książka K.H. Gordon jest naprawdę cennym narzędziem zarówno dla osób zmagających się z tym problemem jak i ich bliskich, czy nawet terapeutów.
Światowy Dzień Zapobiegania Samobójstwom
10 września, to dzień ustanowiony przez Międzynarodowe Towarzystwo Zapobiegania Samobójstwom (IASP) we współpracy ze Światową Organizacją Zdrowia (WHO), ma na celu zwiększenie świadomości na temat tego globalnego problemu. Tegoroczna VIII edycja kampanii społecznej Życie warte jest rozmowy pod hasłem: Przywrócić życiu sens!. Jej główną myślą, jest fakt, “że uratować osobę, która chciała odebrać sobie życie, to nie tylko uratować jej ciało, ale także odnaleźć w niej wolę życia i nadzieję.”
Gdzie szukać pomocy?
116 123 – Kryzysowy Telefon Zaufania dla osób dorosłych
116 111 – Telefon Zaufania dla Dzieci i Młodzieży
800 70 22 22 – Centrum wsparcia dla Osób w Stanie Kryzysu Psychicznego
Życie Warte Jest Rozmowy (zwjr.pl) – platforma informacyjna z możliwością kontaktu ze specjalistami.
W sytuacji bezpośredniego zagrożenia życia lub zdrowia należy dzwonić pod numer alarmowy 112.
Myśli samobójcze to mroczny tunel, ale na jego końcu jest światło. Światowy Dzień Zapobiegania Samobójstwom przypomina nam, że poprzez edukację, empatię i dostęp do profesjonalnej pomocy możemy to światło wskazać tym, którzy go najbardziej potrzebują. A książki takie jak “Myśli samobójcze” Kathryn Hope Gordon są cennymi latarniami na tej drodze.
Bibliografia:
Gordon, K.H. (2023). Myśli samobójcze. Jak pokonać ból emocjonalny, odzyskać siłę i przywrócić życiu sens. Gdańskie Wydawnictwo Psychologiczne.
Witkowska, H. (2021). Definicje zachowań samobójczych. Życie Warte Jest Rozmowy. Pobrano z: https://zwjr.pl/artykuly/definicje-zachowan-samobojczych
Palma, J. (2021). Mam za sobą próbę samobójczą – czy kryzys może wrócić?. Życie Warte Jest Rozmowy. Pobrano z: https://zwjr.pl/artykuly/mam-za-soba-probe-samobojcza-czy-kryzys-moze-wroci
